NCSW thúc ép cảnh sát Pakistan: Nhịp đập mới cho cuộc chiến chống bạo lực giới

Khi Chủ tịch Ủy ban Quốc gia về Phụ nữ (NCSW) Noureen Bano Lehri ngồi xuống cùng các quan chức cảnh sát cấp cao từ khắp Pakistan, bầu không khí trong phòng họp nặng nề như một phòng thay đồ sau trận thua đau đớn. Nhưng đây không phải là một trận đấu bóng đá; đây là cuộc chiến chống bạo lực giới mà hàng nghìn phụ nữ Pakistan đang phải đối mặt mỗi ngày. Lehri, với giọng nói điềm tĩnh nhưng đầy quyết tâm, đã đưa ra một loạt chỉ thị rõ ràng: tăng cường tuần tra, giám sát chặt chẽ hơn, thành lập các tòa án đặc biệt, và theo dõi các cơ sở giáo dục. Đây không chỉ là một cuộc họp hành chính thông thường — đó là một tín hiệu rằng hệ thống đang cố gắng tìm nhịp đập mới cho một vấn đề đã quá nhức nhối. Bối cảnh của cuộc họp này không thể tách rời khỏi những cái tên đã trở thành biểu tượng của nỗi đau: Hina Javed, Ayat Noor, Asma Jattak, Kulsoom Mohammed Qasim, Aizal, và một bé gái chín tuổi ở Shikarpur. Mỗi cái tên là một vụ án, một số phận, một lời buộc tội thầm lặng đối với một hệ thống đã nhiều lần thất bại trong việc bảo vệ họ. NCSW, với vai trò là cơ quan giám sát nhân quyền, đã không còn có thể đứng nhìn. Cuộc họp với cảnh sát là một nỗ lực để biến sự phẫn nộ thành hành động cụ thể, để chuyển từ những lời kêu gọi suông sang những thay đổi có thể đo lường được. Trọng tâm của các chỉ thị mà Lehri đưa ra xoay quanh việc cải thiện quy trình điều tra và truy tố. Cảnh sát được yêu cầu tăng cường tuần tra tại các khu vực có nguy cơ cao, sử dụng giám sát kỹ thuật số để theo dõi các đối tượng tình nghi, và phối hợp chặt chẽ hơn với các công tố viên để đảm bảo các vụ án được đưa ra xét xử nhanh chóng. Việc thành lập các tòa án đặc biệt cho các vụ bạo lực giới là một điểm nhấn quan trọng — nó thừa nhận rằng hệ thống tư pháp hiện tại đang quá tải và chậm chạp, khiến nạn nhân phải chờ đợi công lý trong nhiều năm, thậm chí nhiều thập kỷ. Đây là một sự thay đổi mang tính cấu trúc, không chỉ là một biện pháp tạm thời. Tuy nhiên, điều thú vị nhất — và cũng là điều ít được chú ý nhất — là chỉ thị theo dõi các cơ sở giáo dục và madaris. Điều này cho thấy NCSW hiểu rằng bạo lực giới không chỉ là vấn đề của cảnh sát và tòa án; nó bắt nguồn từ những chuẩn mực xã hội được dạy và củng cố trong trường học, trong các lớp học tôn giáo, trong những không gian mà trẻ em hình thành nhận thức về giới. Việc đưa giáo dục vào chiến lược chống bạo lực là một bước đi táo bạo, vì nó chạm vào những vùng nhạy cảm về văn hóa và tôn giáo. Nhưng nếu không thay đổi cách suy nghĩ từ gốc rễ, thì mọi nỗ lực của cảnh sát chỉ là vá víu trên một bức tường đang nứt. Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi, tôi đã thấy cách các đội bóng phản ứng dưới áp lực — và các tổ chức chính phủ cũng vậy. Khi một đội bóng thay đổi chiến thuật giữa chừng mà không thay đổi văn hóa phòng thay đồ, kết quả thường là sự hỗn loạn. Các cầu thủ có thể chạy nhiều hơn, tranh chấp quyết liệt hơn, nhưng nếu họ không tin vào hệ thống, nếu họ không hiểu vai trò của mình trong bức tranh lớn, thì mọi nỗ lực chỉ là vô ích. Tương tự, các chỉ thị của NCSW có thể tạo ra một làn sóng hoạt động mới từ phía cảnh sát, nhưng nếu không có sự thay đổi trong cách tiếp cận của từng sĩ quan — nếu họ vẫn xem bạo lực giới là 'chuyện gia đình' hay 'vấn đề riêng tư' — thì những con số tuần tra tăng lên chỉ là hình thức. Điều mà nhiều người bên ngoài hiểu lầm về cuộc họp này là họ nghĩ rằng nó chỉ là một động thái chính trị, một cách để NCSW thể hiện sự hiện diện của mình. Nhưng thực tế phức tạp hơn nhiều. NCSW đang phải đối mặt với một nghịch lý: họ có thẩm quyền đưa ra khuyến nghị nhưng không có quyền lực trực tiếp để thực thi. Họ phụ thuộc vào cảnh sát và hệ thống tư pháp để biến những khuyến nghị đó thành hiện thực. Vì vậy, cuộc họp này không chỉ là về việc đưa ra chỉ thị; nó là về việc xây dựng lòng tin, về việc tạo ra một liên minh giữa những người có quyền lực khác nhau. Đây là một quá trình ngoại giao nội bộ, nơi mà sự kiên nhẫn và khéo léo quan trọng hơn sự cứng rắn. Một góc nhìn phản trực giác khác là việc tập trung vào các tòa án đặc biệt có thể vô tình tạo ra một hệ thống hai tầng, nơi các vụ bạo lực giới được ưu tiên hơn các loại tội phạm khác. Điều này có thể gây ra sự bất bình trong hệ thống tư pháp, khiến các thẩm phán và công tố viên cảm thấy bị phân biệt đối xử. Nhưng mặt khác, nó cũng gửi một thông điệp rõ ràng rằng xã hội coi trọng vấn đề này đến mức cần một cơ chế riêng. Trong bóng đá, chúng ta thường thấy các đội bóng tạo ra các đơn vị chuyên trách cho những tình huống cố định — đá phạt, phạt góc — và điều đó thường mang lại kết quả tốt hơn so với việc để mọi thứ trôi chảy chung. Tương tự, một tòa án chuyên trách có thể phát triển chuyên môn sâu hơn trong việc xử lý các vụ bạo lực giới, hiểu rõ hơn về tâm lý nạn nhân và các bằng chứng phức tạp. Vấn đề lớn nhất mà tôi nhìn thấy qua lăng kính của một người đã theo dõi nhiều cuộc cải cách thể chế là sự thiếu cơ chế giám sát độc lập. Cảnh sát có thể báo cáo rằng họ đã tăng cường tuần tra, nhưng ai sẽ kiểm tra chất lượng của những cuộc tuần tra đó? Ai sẽ đánh giá liệu các vụ án có thực sự được xử lý nhanh hơn hay chỉ là giấy tờ được chuyển nhanh hơn? Trong bóng đá, chúng ta có dữ liệu — xG, số lần pressing, số đường chuyền thành công — để đánh giá hiệu quả của một đội bóng. Nhưng trong quản trị nhà nước, dữ liệu thường mơ hồ và dễ bị thao túng. NCSW cần phải thiết lập một hệ thống theo dõi độc lập, với các chỉ số rõ ràng về số vụ án được giải quyết, thời gian trung bình từ khi báo án đến khi xét xử, và tỷ lệ kết án. Nếu không có những con số này, mọi cuộc họp chỉ là những lời hứa trên giấy. Một điểm nữa mà tôi muốn nhấn mạnh là vai trò của các cơ sở giáo dục. Chỉ thị theo dõi các trường học và madaris là một con dao hai lưỡi. Một mặt, nó có thể giúp phát hiện sớm các dấu hiệu lạm dụng và can thiệp kịp thời. Mặt khác, nó có thể bị coi là sự xâm phạm vào quyền riêng tư của các tổ chức tôn giáo, gây ra phản ứng dữ dội từ cộng đồng. Điều này đòi hỏi một cách tiếp cận tinh tế, không phải là sự áp đặt từ trên xuống. Trong bóng đá, chúng ta nói về việc 'đọc trận đấu' — hiểu khi nào nên pressing cao và khi nào nên lùi sâu. Tương tự, NCSW cần phải đọc được bối cảnh xã hội, biết khi nào nên mạnh tay và khi nào nên thương lượng. Việc áp dụng một chính sách cứng nhắc vào một môi trường văn hóa nhạy cảm có thể phản tác dụng. Nhìn từ góc độ so sánh, tôi nhớ về cách các quốc gia khác đã xử lý vấn đề tương tự. Ở Ấn Độ, sau vụ án Nirbhaya năm 2026, chính phủ đã thành lập các tòa án nhanh (fast-track courts) để xử lý các vụ hiếp dâm. Kết quả là hỗn hợp — một số vụ được xét xử nhanh hơn, nhưng tỷ lệ kết án vẫn thấp do thiếu bằng chứng và áp lực từ gia đình nạn nhân. Ở Nam Phi, nơi có tỷ lệ bạo lực giới cao nhất thế giới, các trung tâm xử lý tổng hợp (Thuthuzela Care Centres) đã được thành lập, kết hợp giữa cảnh sát, y tế và tư pháp trong một mái nhà. Mô hình này đã cho thấy hiệu quả trong việc giảm thiểu chấn thương tâm lý cho nạn nhân và tăng tỷ lệ truy tố. Pakistan có thể học hỏi từ những mô hình này, nhưng phải điều chỉnh cho phù hợp với bối cảnh địa phương. Điều khiến tôi lo lắng nhất là sự thiếu bền vững. Các cuộc họp cấp cao thường tạo ra một làn sóng hoạt động ngắn hạn, nhưng rồi mọi thứ lại trở về quỹ đạo cũ khi sự chú ý của truyền thông giảm dần. Tôi đã thấy điều này trong bóng đá — một đội bóng sau trận thua nặng nề sẽ có những buổi tập cật lực, nhưng sau vài tuần, họ lại trở về với những thói quen cũ. Sự thay đổi thực sự đòi hỏi một quá trình lâu dài, với sự cam kết từ nhiều phía, không chỉ là một cuộc họp. NCSW cần phải thiết lập các cuộc họp định kỳ, các báo cáo tiến độ, và quan trọng nhất là một kênh liên lạc mở với các tổ chức xã hội dân sự — những người đang làm việc trực tiếp với nạn nhân và hiểu rõ nhất những khoảng trống trong hệ thống. Một khía cạnh khác mà tôi muốn đề cập là vai trò của truyền thông. Trong bóng đá, chúng ta nói về việc 'tạo áp lực' — khi truyền thông liên tục đưa tin về một vấn đề, các nhà quản lý buộc phải hành động. Tương tự, truyền thông Pakistan có vai trò quan trọng trong việc duy trì sự chú ý đến vấn đề bạo lực giới. Nhưng truyền thông cũng có thể gây hại nếu họ đưa tin theo cách giật gân, xâm phạm quyền riêng tư của nạn nhân, hoặc tạo ra một bầu không khí sợ hãi. NCSW có thể làm việc với các nhà báo để phát triển các hướng dẫn đưa tin nhạy cảm, đảm bảo rằng câu chuyện của nạn nhân được kể một cách tôn trọng và chính xác. Trong những ngày sân vắng, tôi nghe rõ tiếng thở của đội bóng – và nó vẫn đập. Tương tự, trong những tháng sau cuộc họp này, tôi sẽ lắng nghe xem liệu những chỉ thị của NCSW có thực sự tạo ra nhịp đập mới trong hệ thống cảnh sát Pakistan hay không. Sẽ có những báo cáo, những con số, những tuyên bố — nhưng điều tôi quan tâm là liệu những người phụ nữ ở Shikarpur, ở Karachi, ở Lahore có cảm thấy an toàn hơn không. Liệu họ có tin rằng khi họ đến đồn cảnh sát, họ sẽ được lắng nghe, được bảo vệ, được công lý? Một đội bóng không chỉ có chiến thắng; nó có nhịp tim riêng, và tôi là người ghi lại nhịp đó. Trong bối cảnh này, NCSW đang cố gắng tạo ra một nhịp tim mới cho hệ thống tư pháp Pakistan. Nhưng nhịp tim đó chỉ có thể tồn tại nếu tất cả các bộ phận — cảnh sát, tòa án, trường học, truyền thông, và trên hết là cộng đồng — cùng đập chung một nhịp. Cuộc họp này là một khởi đầu, nhưng khởi đầu thôi chưa đủ. Cần có sự kiên trì, sự theo dõi liên tục, và sự sẵn sàng thừa nhận sai lầm và điều chỉnh. Có những chiếc cúp không nâng lên được, nhưng chúng vẫn nặng trong tim – đó là danh hiệu của những người ở lại. Đối với những phụ nữ Pakistan đã mất mát, không có chiếc cúp nào có thể xoa dịu nỗi đau. Nhưng đối với những người còn sống, những người đang chiến đấu mỗi ngày, cuộc họp này có thể là một dấu hiệu rằng họ không bị lãng quên. Và đó, trong cuộc chiến chống bạo lực giới, có thể là điều quan trọng nhất: cảm giác rằng hệ thống đang lắng nghe, rằng những tiếng nói của họ không rơi vào khoảng không. Tôi sẽ tiếp tục theo dõi câu chuyện này, không phải như một nhà báo thể thao, mà như một người đã học được rằng mọi cuộc đấu tranh — dù trên sân cỏ hay trong phòng họp — đều cần có chiến thuật, sự kiên nhẫn, và trên hết là niềm tin rằng sự thay đổi là có thể. Cuộc họp của NCSW với cảnh sát Pakistan là một bước đi trên con đường dài, và tôi sẽ ở đây để ghi lại từng bước, từng nhịp đập, cho đến khi công lý thực sự được thực thi.